انديشه‌ها و عقلها به وجود آورده است . آيا شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد را مىشناسيد ؟ شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد از ذخائر زبان عربى است . در اين كتاب فوائد ادبى ، لغوى ، تاريخى و فقهى بسيارى است ، كه مورد بى حرمتى غافلان واقع شده است « 4 » سخنى در بارهء خطبه شقشقيه آنها كه نتوانسته‌اند تمامى نهج البلاغه را انكار كنند و آن همه گفتار نغز و رساى أمير المؤمنين عليه السّلام را ساخته و پرداخته سيد رضى يا سيد مرتضى يا ديگرى بدانند ، خطبه شقشقيه را پيش كشيده ، و نظر به اين كه در اين خطبه امير المؤمنين از سه خليفه پيشين سخن گفته و آنها را مورد انتقاد قرار داده است ، سخت به آن تاخته و گفته‌اند : اين سخن سيد رضى است ، و امكان ندارد على عليه السّلام خلفا را بدينگونه ياد كند . در پاسخ اينان كه به قول ابن ابى الحديد دليلى جز هواى نفس و تعصب ناروا ندارند ، بىتناسب نيست كه سخن دانشمند بزرگ سنى ابن ابى الحديد معتزلى را در آخر شرح خطبه مزبور بياوريم . ابن ابى الحديد مىنويسد : « استادم ابو الخير مصدق بن شبيب واسطى در سال 603 برايم نقل كرد و گفت : من اين خطبه ( يعنى شقشقيه ) را بر شيخ ابو محمد عبد الله بن احمد معروف به ابن خشّاب ( در گذشتهء سال 568 ) قرائت كردم . وقتى رسيدم به انتهاى آن كه ابن عباس مىگويد : « به خدا بر هيچ چيز مانند قطع اين خطبه از طرف امير المؤمنين تأسف نخوردم كه دنباله آن را نياورد » ابن خشاب گفت : « اگر من اين را از ابن عباس مىشنيدم به وى مىگفتم : آيا چيزى در دل پسر عمويت باقى مانده بود كه آن را در اين خطبه ابراز نداشت تا اين كه تأسف بخورى چرا آنچه را مىخواست بگويد به انجام نرسانيد ؟ به خدا قسم او در اين خطبه از همه كس جز پيغمبر سخن گفته و چيزى را فرو گذار نكرده است . » مصدق بن شبيب مىگفت : « ابن خشاب مردى بذله گو و شوخ طبع بوده ، لذا به وى گفتم : يعنى مىگوئى اين خطبه را ساخته‌اند و به آن حضرت نسبت داده‌اند ؟ » ابن خشاب گفت : نه به خدا ، من يقين دارم تمام آن سخن على عليه السّلام است . همانطور كه

--> ( 4 ) - عبقرية الشريف الرضى - ج 1 ص 223 .